|
|
"Świat Druku" - miesięcznik
Archiwum
Rok 2003
Luty
Perspektywy rozwoju rynku opakowań w Polsce
|
Rozwojem opakowań interesują się nie tylko ich producenci i użytkownicy, lecz również ekonomiści i statystycy oraz powiązane sieciami kooperacyjnymi przedsiębiorstwa z przemysłów: papierniczego, tworzyw sztucznych, szklarskiego, metalowego, poligraficznego i innych. Okazało się bowiem, że wzrost produkcji i zużycia opakowań ma ścisły związek z rozwojem ekonomicznym kraju, ich ilość i jakość stanowi ważne źródło informacji o rozwoju cywilizacyjnym państwa, a także o stosunku do jednego z najważniejszych problemów przełomu XX i XXI w., jakim jest ekologia.
Ilość opakowań na świecie systematycznie rośnie. W Polsce przemysł opakowaniowy, poddany oddziaływaniu rynku, notuje intensywny wzrost ilości stosowanych opakowań. Wzrost ten niesie ze sobą określone skutki, a wśród nich zanieczyszczenie środowiska odpadami opakowaniowymi. Odpady te nie są wprawdzie głównym czynnikiem ilościowym powodującym obciążenie środowiska naturalnego, jednakże charakteryzują się powszechnością występowania i dużą objętością, przez co również naruszają równowagę ekologiczną. Celowe wydaje się więc podjęcie próby oszacowania omawianych zjawisk w kategoriach ilościowych. Przyjęte założenia prognozy ilościowej opakowań i ich odpadów w okresie kilkudziesięciu lat nie są oczywiście bezdyskusyjne, tym niemniej charakteryzują trendy rozwojowe przemysłu opakowaniowego i mogą wskazywać na kierunki rozwoju.
|
W celu ułatwienia rozważań zostanie przeprowadzony podział opakowań. Tradycyjnie podziału dokonuje się poprzez wydzielenie podstawowych materiałów opakowaniowych stosowanych do produkcji. Należą do nich: papier, szkło, metal, tworzywa sztuczne. Ponadto w opakowalnictwie stosowane są, wprawdzie rzadziej, ale jednak: drewno, tkaniny, ceramika, i inne. Podział ten zaczyna powoli tracić na znaczeniu ze względu na coraz szersze stosowanie wielowarstwowych laminatów z udziałem papieru, tworzyw sztucznych i aluminium, jednak ze względu na najczęstsze stosowanie w opakowalnictwie wymienionych wyżej materiałów, wydaje się obecnie jeszcze najkorzystniejszy.
Tworzywa sztuczne
Dynamiczny rozwój produkcji tworzyw sztucznych w drugiej połowie XX w. spowodował, że tworzywa te znalazły szerokie zastosowanie w opakowalnictwie. Rozwój ilościowy pociągnął za sobą rozwój asortymentowy stosowanych opakowań, a wraz z nim znaczące zmiany jakościowe. Zużycie tworzyw sztucznych wykorzystywanych do produkcji opakowań jest szacowane na około 40% całego przetwórstwa petrochemikaliów. Zalety tworzyw sztucznych, takie jak stosunkowo łatwe przetwórstwo, niewielki ciężar właściwy, doskonałe właściwości fizykomechaniczne, barierowe, możliwości barwienia i zdobienia, powodują, że opakowania z tworzyw sztucznych nie tylko udanie konkurują z opakowaniami z materiałów tradycyjnych, jak szkło, metal, czy drewno, ale coraz częściej je zastępują.
Różnorodność surowcowa, materiałowa i technologiczna umożliwia produkcję wielu opakowań o zróżnicowanych właściwościach. Z tworzyw sztucznych produkuje się zarówno pojemniki sztywne, jak i opakowania elastyczne z folii i wielowarstwowych laminatów. Jednak nie na wszystkie rodzaje opakowań z tworzyw sztucznych zapotrzebowanie rośnie lub pozostaje na niezmienionym poziomie. Wpływ na taki stan rzeczy mają coraz nowocześniejsze materiały i technologie produkcji oraz względy ekologiczne.
Przewidywany wzrost zużycia opakowań z tworzyw sztucznych oraz ich odpadów do roku 2025 przedstawiono na rysunku 1.
|
|
Rysunek 1
|
W wypadku tworzyw sztucznych dynamika wzrostu odpadów jest większa od dynamiki zużycia. Wynika to ze znacznego importu towarów. W ten sposób można przewidzieć, że w roku 2025 środowisko będzie musiało wchłonąć ponad 1500 tys. ton odpadów tworzyw sztucznych. Stwarza to realną możliwość wystąpienia groźnych zakłóceń w ekosystemie.
Najpowszechniej stosowane w opakowalnictwie są tworzywa poliolefinowe. Produkuje się z nich opakowania oraz folie sztywne i elastyczne. Polietylen, z którego produkowane są kanistry, kaptury z folii termokurczliwej do formowania jednostek ładunkowych na paletach, kubki, butelki, wiadra oraz folie ogólnego zastosowania, ze względu na wytrzymałość, barierowość, zgrzewalność i inne właściwości systematycznie zyskuje na znaczeniu. Różne rodzaje polietylenu, jak wysoko- (PE HD), nisko- (PE-LD) ciśnieniowy oraz liniowy (LLD PE) umożliwiają produkcję bardzo zróżnicowanego asortymentu materiałów opakowaniowych i opakowań. Z materiałów tych można produkować np. zarówno folie kurczliwe, jak rozciągliwe. Wprawdzie folie rozciągliwe praktycznie wyparły kaptury z PE-LD termokurczliwej do formowania jednostek ładunkowych, a folia PVC wypiera folie kurczliwe z PE stosowane do pakowania w opakowania jednostkowe i grupowe, jednak polietylen jest w dalszym ciągu podstawowym materiałem do produkcji woreczków foliowych dla przemysłów spożywczego, chemicznego, farmaceutycznego, kosmetycznego, a nawet budowlanego i wielu innych. Ponadto z PE produkuje się opakowania transportowe dla przemysłu spożywczego, chemicznego, budownictwa i in. Niewielkie ilości polietylenu są wykorzystywane do produkcji opakowań typu skin pack, duże ilości - do opakowań z laminatów.
W ostatnim dziesięcioleciu zyskało na znaczeniu także inne tworzywo poliolefinowe - polipropylen. Jest on wykorzystywany do produkcji opakowań spożywczych, farmaceutycznych, chemicznych, kosmetycznych i innych. Folie z polipropylenu stanowią ważny asortyment produkcji opakowań spożywczych, choć nie tylko. Dotyczy to szczególnie folii orientowanej OPP (BOPP). Folia ta stosowana jest w postaci samodzielnego materiału do produkcji torebek lub też jako składnik wielowarstwowych laminatów z udziałem aluminium. OPP również jest wykorzystywane jako podłoże do metalizacji próżniowej.
Polipropylen jest stosowany także do produkcji pudełek, słoiczków, butelek, tacek, wiader, skrzynek przegrodowych i bezprzegrodowych. Z folii twardej produkuje się kubki i pojemniki termoformowane dla przemysłu mleczarskiego i chemicznego. Ważnym szerokim zastosowaniem polipropylenu jest produkcja tkanin technicznych (pasemek) do wyrobu worków, kontenerów elastycznych. Podsumowując można stwierdzić, że pomimo pewnych ograniczeń, w dalszym ciągu będzie zauważalny przyrost ilości zużywanych przez krajowych odbiorców tworzyw poliolefinowych.
Rozszerza się zastosowanie politereftalanu etylenu (PET,) zarówno w postaci folii, jak i pojemników - głównie butelek do napojów gazowanych i tłuszczów roślinnych. Butelki z PET-u skutecznie wypierają butelki z PVC, zaś folie z tego tworzywa stanowią ważny składnik laminatów wielowarstwowych. Nowoczesne opakowania, np. do stosowania w kuchenkach mikrofalowych, wykonywane są ze sztywnej folii PET i pokryte cienką krystaliczną warstwą tego materiału, nadającą mu dużą wytrzymałość na wysokie temperatury oraz doskonałą przezroczystość. Niewątpliwie opisane innowacje i właściwości PET-u są powodem, dla którego zastosowanie tego tworzywa w różnych przemysłach będzie systematycznie rosło.
Materiałem, któremu ze względów ekologicznych już w latach osiemdziesiątych wróżono całkowite wycofanie z produkcji opakowań, jest polichlorek winylu - PVC. Co prawda butelki z PVC są coraz rzadziej stosowane do pakowania olejów jadalnych, z użycia wychodzi również folia miękka, jednak w przemyśle farmaceutycznym, ze względu na właściwości barierowe i możliwość produkowania opakowań pęcherzowych (do tabletek), tzw. blistrów (blister pack), jest nadal szeroko stosowana. Folia PVC nie traci na znaczeniu w zastosowaniu do pakowania (przez obkurczenie) wyrobów przemysłowych takich jak kasety wideo, magnetofonowe, CD i inne.
Tworzywa sztuczne są szeroko wykorzystywane do produkcji laminatów wielowarstwowych o wysokich walorach konstrukcyjnych, barierowych, estetycznych i innych. Laminaty o różnej konstrukcji, z udziałem aluminium, papieru i kombinacji tworzyw sztucznych: PP, PA, PET, EVOH i innych są wykorzystywane do produkcji opakowań między innymi dla przemysłu spożywczego, farmaceutycznego, kosmetycznego.
Opakowania laminatowe z giętkich folii są najbardziej efektywnymi środkami ochrony produktów wymagających ochrony szczególnej, a więc produktów spożywczych, farmaceutycznych, kosmetycznych i innych. Stosowane są również w nowoczesnych metodach przetwarzania i przechowywania wyrobów łatwo psujących się. Sztywne opakowania laminatowe w postaci pudełek i pojemników są stosowane do pakowania mleka, soków owocowo-warzywnych i stały się trwałym asortymentem tego segmentu rynku, gwarantując jakość pakowanego produktu.
Poliamid (PA) jest tworzywem obecnie stosowanym głównie do produkcji laminatów o wysokich właściwościach barierowych. Rzadko obecnie stosowany jest do produkcji opakowań sztywnych.
Polistyren, materiał opakowaniowy tradycyjnie wykorzystywany do produkcji opakowań spożywczych, termoformowanych, tj. kubków i pojemników na przetwory mleczne, w dalszym ciągu jest stosowany do pakowania wspomnianych wyrobów. Coraz rzadziej spotyka się spienione, styropianowe wkładki amortyzacyjne stosowane do pakowania sprzętu AGD. Styropian spieniony jest wypierany przez starannie skonstruowane wkładki z tektury falistej.
Mimo, że obecnie poziom techniczny zakładów przetwórstwa tworzyw sztucznych oraz wytwórców opakowań jest dobry, problemy ze zbytem mogą skutecznie zahamować dalszy rozwój, a w konsekwencji pozbawić producentów możliwości konkurowania z innymi firmami europejskimi. Zakłady z udziałem kapitału zagranicznego są w zdecydowanie lepszej sytuacji niż te, które reprezentują polski kapitał. Polityka państwa niezbyt sprzyjała inwestowaniu w nowe urządzenia i technologie, a poza tym odbiorcy opakowań i materiałów opakowaniowych, którzy reprezentują kapitał zagraniczny, raczej nie preferują zakupów w firmach polskich. Tym niemniej w dłuższym przedziale czasu, niezależnie od pewnych uwarunkowań, będzie zauważalny wzrost zużycia tworzyw sztucznych w opakowalnictwie.
Papier i tektura
Podstawowymi materiałami opakowaniowymi są od lat papier i tektura. Stanowią one około 40% całej produkcji papierniczej w kraju i około 45% łącznej wartości wszystkich produkowanych w Polsce opakowań. Asortyment materiałowy obejmuje dwa rodzaje wyrobów: papier i tekturę. Nieformalnie wśród praktyków funkcjonuje nieco inny podział, a mianowicie na papier, karton i tekturę, w tym tekturę litą i falistą (rys. 2).
|
|
Rysunek 2
|
Z przedstawionych na rysunku 2 danych wynika, że należy oczekiwać, że około roku 2025 zużycie opakowań z papieru i tektury oraz wielkość odpadów osiągną odpowiednio 2700 i 1500 tys. ton. Są to wielkości ogromne, a obciążenia, pomimo że wytwory papiernicze są generalnie traktowane jako przyjazne dla środowiska, nie należy lekceważyć.
Papier w opakowalnictwie wykorzystywany jest do produkcji toreb, torebek, worków, opakowań kombinowanych, bębnów zwijanych oraz jako podstawa do produkcji laminatów i jako samodzielny materiał pakowy. Z kartonu i tektury litej produkowany jest jeden z podstawowych rodzajów opakowań - pudełka, praktycznie dla wszystkich rodzajów przemysłów. Tektura falista, w zależności od wysokości fali stosowana jest do produkcji pudełek i pudeł stanowiących opakowania jednostkowe oraz pudeł transportowych. Ponadto z masy celulozowej wytwarzane są tacki, wytłaczanki, np. do jaj, i inne.
Metale
Do produkcji opakowań metalowych używane są głównie aluminium i stal. W latach dziewięćdziesiątych w Polsce produkcja aluminium na cele opakowaniowe wykazywała dynamiczny wzrost. Przeprowadzona wówczas modernizacja Huty „Konin” umożliwiła zwiększenie produkcji aluminium do 40 tys. ton na rok. Pozostała ilość zużywanego w Polsce aluminium pochodzi z importu. Oprócz aluminium produkowane są blachy stalowe na opakowania metalowe. Blachy stalowe cienkie produkowane są w hutach im. Sendzimira i Florian (rys. 3).
|
|
Rysunek 3
|
W kategoriach ilościowych najmniejsze obciążenie środowiska stanowić będą opakowania metalowe, ale też ich zagospodarowanie jest obecnie minimalne (około 5%).
Według obliczeń w roku 2010 nastąpi wzrost zużycia opakowań metalowych do poziomu 260 tys. ton, co będzie stanowiło dwukrotność wielkości z roku 1996. W roku 2025 będzie to już wielkość pięciokrotnie większa niż w 1995 r., o ile nie zostanie uruchomiony skuteczny system zbiórki i segregacji odpadów. Udział opakowań metalowych w całej produkcji opakowaniowej w kraju stanowi zaledwie kilka procent. Wzrost zużycia opakowań metalowych jest stosunkowo niewielki ze względu na ich substytucję opakowaniami z tworzyw sztucznych o takich samych, a często nawet wyższych walorach technicznych i użytkowych.
Wychodzą z użytku konwie mleczarskie zastępowane pojemnikami ze stali kwasoodpornej, natomiast zużycie pozostałych opakowań, tj. bębnów, kanistrów, keg, pozostaje mniej więcej na tym samym poziomie ilościowym. Opisane opakowania noszą nazwę zbiorczych lub transportowych. Opakowania jednostkowe produkowane z metalu to pojemniki aerozolowe, tuby, puszki do konserw, puszki do napojów bezalkoholowych, tacki aluminiowe i wiadra z blachy stalowej.
Zużycie opakowań metalowych, jak widać z rysunku, w kolejnych latach będzie powoli, ale systematycznie rosło. Dadzą się w sposób widoczny zauważyć zmiany asortymentowe, ze względu na zastosowanie bardziej nowoczesnych technologii i ochronę środowiska naturalnego.
Szkło
Zmiany w sektorze rynku opakowań szklanych nie postępują tak szybko, jak można by się spodziewać w perspektywie wejścia Polski do UE i wymagań ochrony środowiska. Klient, mając do wyboru produkt zapakowany np. w butelkę z PET i szklaną, zwykle wybiera tę pierwszą kierując się bardziej wygodą (niższy ciężar, brak kaucji) niż względami ochrony środowiska.
Krajowy przemysł opakowań szklanych zawsze charakteryzował się stosunkowo wysoką produkcją, chociaż i tak w porównaniu z krajami wysoko rozwiniętymi była ona kilkakrotnie niższa. Duża masa i kruchość szkła była powodem zastępowania opakowań szklanych opakowaniami z tworzyw sztucznych. Obecnie wiele produktów przemysłu spożywczego (oleje, napoje gazowane i niegazowane), kosmetycznego (szampony, toniki), farmaceutycznego rozlewane jest w opakowania z tworzyw sztucznych. Względy ekologiczne, tj. trudności z ponownym wykorzystaniem lub recyklingiem, były powodem powrotu niektórych producentów do opakowań szklanych (rys. 4).
|
|
Rysunek 4
|
Przyrost masy opakowań szklanych w ocenianym okresie jest wyraźny i praktycznie liniowy. Podobną charakterystykę mają odpady szklane, chociaż dynamika ich przyrostu jest znacznie mniejsza. Wynika to z faktu wykorzystywania stłuczki szklanej w procesie produkcji szkła, co w znaczący sposób obniża koszty produkcji i obciążenie środowiska. Odpadem jest opakowanie, które zostało zużyte i nie zostało ponownie wykorzystane.
Największe ilości całej produkcji opakowań szklanych - około 95% - wykorzystuje przemysł spożywczy. Do butelek rozlewa się napoje alkoholowe, zarówno luksusowe, jak koniaki, likiery, szampany, jak i tańsze - jak wina, wódki i piwo. Istotnym składnikiem asortymentu przemysłu opakowaniowego są słoiki, wykorzystywane przez przemysł owocowo-warzywny. W przemyśle tym stosowano także balony (gąsiory), chociaż obecnie zarówno przemysł spożywczy, jak i chemiczny, które były głównymi odbiorcami tej grupy asortymentowej, rezygnuje z ich stosowania na korzyść opakowań z tworzyw sztucznych. Pewne ilości balonów szklanych wykorzystują klienci indywidualni.
Wprawdzie ilości opakowań szklanych wykorzystywanych do farmaceutyków tonażowo są niewielkie (około 20 tys. ton/rok), to w porównaniu z przemysłem spożywczym ich ilość stosowana do dziś jest stosunkowo duża. W farmacji niezastąpione są również niektóre rodzaje słoików oraz ampuły.
Przemysł kosmetyczny zrezygnował w dużej części z opakowań szklanych, jednak wiele wyrobów kosmetycznych, szczególnie upominkowych, pakowanych jest w butelki i słoiki szklane. Najprawdopodobniej zwiększy się asortyment opakowań szklanych, przy niewielkim wzroście ilościowym, ze względu na atrakcyjność tego typu opakowań, jak i ze względów ochrony środowiska.
W latach 1990-2000 w branży opakowaniowej w Polsce można odnotować gwałtowny jak na polskie warunki rozwój. W ostatnich dwóch latach uległ on niestety znacznemu zahamowaniu. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest postępujące zubożenie społeczeństwa, znaczna utrata zbytu na rynkach wschodnich, dotycząca materiałów opakowaniowych, opakowań, jak też spadek eksportu zapakowanych wyrobów.
Opakowania ogółem
Na rysunku 5 przedstawiono przewidywany przyrost masy zużywanych opakowań od roku 1995 do 2025. Przyjmując wykładniczy charakter zmian można ocenić, że całkowita ilość zużywanych w Polsce opakowań w 2025 roku wyniesie 8,5 mln ton, z czego ich odpad stanowić będzie około jednej trzeciej. Z danych wynika, że w najbliższych dwudziestu pięciu latach należy oczekiwać prawie pięciokrotnego wzrostu masy opakowań. Jeżeli w roku odniesienia (1995) łączna masa opakowań wynosiła 1736 tys. ton, to podwojenie tej masy wystąpi po trzynastu latach, to jest około roku 2008, natomiast w roku 2025 ilość stosowanych opakowań wzrośnie pięciokrotnie, a ilość odpadów - ośmiokrotnie. Zrozumiałe jest, że ze względu na wykładniczy charakter funkcji przyrosty te będą coraz szybsze (rys. 5).
|
|
Rysunek 5
|
Zmiany w strukturze handlu detalicznego (rozwój sieci hiper- i supermarketów) ma i w najbliższych latach będzie miał znaczący wpływ na wzrost zapotrzebowania na materiały opakowaniowe i opakowania. Specyfika sprzedaży zmusza do traktowania opakowań w inny niż dotychczas sposób. Z logicznego punktu widzenia najistotniejszą funkcją opakowania powinno być zabezpieczenie produktu pakowanego przed wpływem czynników zewnętrznych. W tej chwili oprócz tej funkcji opakowanie spełnia funkcję marketingową na zasadzie „oczy kupują” i bardzo często jego wielkość przekracza rzeczywistą potrzebę, a rodzaj materiałów użytych do wytworzenia nie zawsze jest uzasadniony (laminowanie papieru folią BOPP dla uzyskania większej estetyki). Takie podejście do opakowania zwiększy zapotrzebowanie na opakowania i materiały, biorąc pod uwagę perspektywę dalszego wzrostu ilości tego typu placówek handlowych w kraju. Dodatkowo wyroby dotychczas sprzedawane luzem, do których wystarczyła torebka „reklamówka”, są teraz, dla ułatwienia sprzedaży, pakowane w opakowania jednostkowe. Dotyczy to np. wędlin, owoców, mięsa i jego przetworów.
Zgodnie z przyjętymi zapisami w ustawie o opłacie produktowej i poziomem recyklingu, jaki muszą osiągnąć podmioty wprowadzające zapakowane wyroby do obrotu, opakowania szklane długo jeszcze nie będą konkurencją dla opakowań z tworzyw sztucznych.
Wzrastająca ilość opakowań, głównie jednorazowych, powoduje powstawanie olbrzymiej masy odpadów, których zagospodarowanie (recykling materiałowy i recykling z odzyskiem energii) od lat nie jest rozwiązane i nie widać perspektyw na zmianę tego stanu rzeczy w najbliższym czasie. Organizacje zajmujące się taką działalnością odzyskują bardzo małą część masy opakowań poużytkowych, społeczeństwo nie ma zachęt do selektywnej zbiórki odpadów - wolimy nie widzieć problemu odpadów do momentu, gdy w najbliższej okolicy zostanie zaplanowane wybudowanie spalarni czy wysypiska śmieci. Paradoksalnie, odzyskiwanie dużej części odpadów opakowań, głównie metalowych, papierowych i szklanych, zawdzięczamy nie powołanym do tego celu przedsiębiorstwom, lecz olbrzymiej liczbie ludzi, najczęściej bezrobotnych, dla których stało się to źródłem utrzymania.
Rynek opakowań i materiałów opakowaniowych coraz bardziej się monopolizuje, małe przedsiębiorstwa zaczynają tracić klientów, którzy w obliczu konkurencji w swojej branży, aby sprzedać towar, potrzebują opakowań o bardzo dobrej szacie graficznej i niskiej cenie, co dla wielu wytwórców jest nie do pogodzenia. Taka sytuacja nie sprzyja inwestowaniu w nowe maszyny i urządzenia, coraz trudniej jest konkurować z dużymi firmami z udziałem kapitału zagranicznego. Można więc sądzić, że na rynku opakowań decydujące znaczenie będą miały właśnie takie przedsiębiorstwa. Po wejściu Polski do Unii Europejskiej raczej nie muszą się one obawiać konkurencji w postaci dostaw opakowań z krajów UE, gdyż posiadany przez nie park maszynowy, zdolności produkcyjne i opanowane technologie wytwarzania są na wysokim poziomie.
W branży poligraficznej, niezależnie od techniki drukowania, można odnotować znaczne unowocześnienie parku maszynowego. Drukarnie są zmuszone do stałego podnoszenia jakości wykonywanych nadruków. Przy spadku zapotrzebowania na rynku wewnętrznym w najbliższym czasie szanse na rozwój będą miały raczej duże firmy mające w swojej ofercie drukowanie różnymi technikami. Trudno spodziewać się, że małe firmy poligraficzne będą łączyć się ze sobą w celu sprostania konkurencji ze strony firm z udziałem kapitału zagranicznego, którym zdecydowanie łatwiej jest pozyskiwać zlecenia, jak też unowocześniać park maszynowy. Prawdopodobnie nastąpi podział rynku usług poligraficznych, podobnie jak to ma miejsce w przypadku handlu detalicznego. Mniejsze firmy nie będą miały szans na rozwój przy drogim obecnie kredycie i pozostaną im tylko zlecenia, których nie będą ze względu na nakład przyjmować potentaci w tej branży.
Specjaliści od marketingu wychodzą z założenia, że efektowne opakowanie bardziej promuje wyrób, co oznacza wzrost zapotrzebowania na wysokiej jakości nadruki, chociaż można spotkać się z sytuacją, gdy produkt jest zapakowany w opakowanie z bardzo prostym nadrukiem, firmujące sieć sprzedaży i sugerujące klientowi, że kupuje dobry towar po niższej cenie (koszt opakowania bywa znaczącą częścią ceny oferowanego produktu).
Na rynku polskim dostępne są materiały graficzne najlepszych firm, co przy stałym unowocześnianiu parku maszynowego pozwala na wykonywanie nadruków na dobrym poziomie. Dla zapewnienia wysokiej jakości druku decydujące znaczenie ma jakość form drukowych i logiczne wydaje się, że będą wykonywały je usługowo wyspecjalizowane firmy (przy dużej ilości wykonywanych form bardziej opłacalny jest zakup najlepszej jakości materiałów i urządzeń).
Utrzymuje się znaczny eksport zadrukowanych materiałów opakowaniowych na rynki Europy Wschodniej i jeśli obciążenia podatkowe polskich firm ulegną zmniejszeniu, to pozwoli im to na skuteczne konkurowanie z firmami zachodnioeuropejskimi na tym rynku. Zgodnie z zapisem wprowadzonych ostatnio ustaw konieczne stało się znakowanie materiałów opakowaniowych w celu identyfikacji materiału, np. folii rozciągliwych czy termokurczliwych. Najprostszą i najbardziej efektywną metodą znakowania jest zadrukowanie i fakt ten spowoduje wzrost zapotrzebowania na tę usługę.
Literatura
J. Banasik, S. Jakowski, H. Kubera, Próba oceny zmian zachodzących w przemyśle opakowaniowym w latach 1996-2001. Prace badawcze COBRO, Warszawa 1996.
H. Kubera, J. Zabielski, Analiza przyrostu opakowań i ich odpadów w Polsce. Materiały konferencyjne Ekologia Wyrobów, AE, Kraków 2000.
B. Grabowska, S. Jakowski, R. Warczyński, Rynek opakowań w Polsce. Stan obecny i prognoza do 2005 r. COBRO Warszawa 2000.
H. Kubera, Wybrane aspekty ekologicznej oceny opakowalnictwa, „Problemy Ekologii”, 1/2001.
Prof. dr Hieronim Kubera
Akademia Ekonomiczna w Poznaniu,
Instytut Poligrafii Politechniki Warszawskiej
Bogdan Zdanowski
Centralny Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Opakowań
w Warszawie
Prospects of the development of packaging market in Poland. Summary
Not only are the packages producers and users interested in the development of packaging, but also economists, statisticians and enterprises connected with cooperation networks of the following industries: paper, plastic, glazier’s, metal, printing and many others. It appeared that an increase in packages production and consumption is closely connected with the economic development of Poland and its quality and quantity is an important source of information about the development of Polish civilization and about an attitude to one of the most important problems on the turn of the 20th century, which is ecology.
The number of packages has been regularly increasing in the world. In Poland, packaging industry, subjected to the influence of market, records an intensive increase in the number of consumed packages. This increase has specific results, which include pollution of environment by packaging waste. This waste is not the main quantity factor causing natural environment contamination, however it is characterized by the commonness of appearing, varied colouring (ink consumption) and big volume, which also upsets ecology balance. Thus, making an effort to estimate the discussed phenomena in quantity category seems to be intentional. The accepted assumption of quantity prediction of packages and their waste in the period of dozens of years are not beyond discussion, however they characterize development trend of packaging industry and they can indicate the directions of the development.
In order to make the considerations easier, packages will be divided. Traditionally, a division is made by separating basic packaging materials used for producing. They include: paper, glass, metal, plastic. Moreover, wood, fabrics, ceramics are use in packaging industry, rarely but still. This division begins to loose its meaning on account of more and more extensive usage of multilayered laminates with the participation of paper, plastic and aluminum, however it seems the most favorable at the moment as the above mentioned materials are the most frequently used in packaging industry.
Plastic
The dynamic development of the production of plastic in the second half of 20th century caused that it became to be extensively applied in packaging industry. The quantity development entailed the assortment development of used packages and along with it significant quality changes. The consumption of plastic used for package producing is estimated at about 40% of whole petrochemicals processing. The advantages of plastic, such as comparatively easy processing, small specific gravity, perfect physico-mechanical characteristics, the possibility of colouring and ornamenting causes that plastic packages not only successfully compete with packages made of traditional materials like glass, metal or wood but also substitute them more and more frequently.
The variety of raw materials, materials, technologies makes it possible to produce many packages which have different properties. Both rigid containers and flexible packages made of foil and multilayered laminates are produced from plastic. However, demand rises or remains unchanged not for all kinds of plastic packages. This is influenced by more and more modern materials and technologies of production and economic reasons.
The predicted increase in the consumption of plastic packages and their waste until 2025 is presented in illustration 1.
In case of plastic, the dynamics of an increase in the amount of waste is greater than the dynamics of consumption. This results from the considerable import of goods. In this way it can be predicted that in 2005 environment will have to absorb over 1500 thousand tons of plastic waste. This raises strong possibility of appearing severe disturbance in ecosystem.
Despite the fact that currently the technical level of plastic processing plants and packages producers plant is good, the problems with sale may effectively stop further development, and consequently deprive producers of the possibility of competing with other European firms. The plants with the share of foreign capital are in much better position than those which represent Polish capital. Polish policy was not really conducive to investing in new machines and technologies, and besides, the recipients of packages and packaging materials, who represent foreign capital, do not prefer buying in Polish companies. Still, within longer time period, an increase in the consumption of plastic in packaging industry will be noticed regardless of some conditions.
Paper and board
Paper and board have been basic materials in packaging industry for years. They cover about 40% of whole paper production in Poland and about 45% of total value of all packages produced in Poland. Material assortment involves two kinds of products: paper and board. Informally, there is somewhat another division among practicians, namely into paper, cardboard and board, including corrugated board and solid fibreboard (illustration 2).
As it results from the data presented in illustration 2, it can be expected that the consumption of paper and board packages and their waste will reach nearly to year 2005 the following numbers: 2700 and 1500 thousand tons. These are huge numbers and despite the fact that paper products are generally considered as environmental friendly, contamination should not be disregarded.
Metals
Aluminum and steel are mainly used for producing metal packages. In 1990s, in Poland there was a dynamic increase in the production of aluminum packages. The modernization of ‘Konin’ Steelworks which took place then, made it possible to expand aluminum production to 40 thousand tons a year. The remaining part of aluminum consumed in Poland comes from import. Apart from aluminum, sheet aluminum for metal packages is produced.
Glass
The changes in glass packages sector do not proceed as fast as it may be expected in the prospect for Poland of joining EU and requirements connected with protection of environment. A client, who can choose between product poured in e.g. PET bottle and glass bottle, usually prefers the first one as he is guided by comfort (it is lighter and needs no deposit) rather than environmental reasons.
Polish glass packaging industry has always had relatively high production, although comparing to developed countries it was many times lower. Heavy weight and fragility of glass were the reasons for substituting glass packages with plastic packages. Currently, many products of food (cooking oils, sparkling and non sparkling beverages), cosmetic (shampoos, tonics), and pharmaceutical industries are poured into plastic packages. For some producers, ecological reasons, i.e. problems with reusing or recycling would be the grounds for coming back to glass packages (illustration 4).
In the discussed period, the growth in the number of glass packages is considerable and linear. Glass waste had similar characteristics, although the dynamics of its increase is much smaller. This results from using broken glass in the process of glass production, which considerably lowers production costs and environment. (Waste is this kind of package which was consumed up and not used again).
In 1990-2000 in packaging trade in Poland, sudden development can be noticed as far as Polish conditions are concerned. Unfortunately, it has been considerably brought to a stop for last two years. This stems from the progressive impoverishment of Polish society, considerable loss of supply on Eastern markets connected with packaging materials, packages as well as a fall in export of packed products.
Packages altogether
The increased growth in the number of consumed packages from 1995 to 2025 is presented in illustration 5. If exponential characteristics of changes is assumed, it can be estimated that total amount of packages consumed in Poland in 2025 will be 8,5 million tons, its waste will make up nearly to one third. As it results from data, it can be expected that the number of packages will increase nearly to five times within the next 25 years. If in reference year (1995) total number of packages amounted 1736 thousand tons, it will be doubled after 13 years, which is nearly to year 2008, however in 2005 the number of used packages will increase five times, and the number of waste eight times. It is understood that due to exponential characteristics of function, those increases will be faster and faster (illustration 5).
Changes in the structure of retailed trade (the development of hyper- and supermarkets chains) have, and within next years, will have considerable influence on the growth of demand for packaging materials and packages. The specificity of sale causes that packages should be treated in another way than they have been treated so far. From logical point of view, the most important function of package should be preventing the packed product from the influence of external factors. At the moment, apart from this function, package plays marketing part according to the rule ‘eyes buy’ and very often the size of package exceeds the size which is really needed, and the type of materials used for producing is not always justified (laminating paper with BOPP foil for making package more tasteful). This attitude towards package will increase demand for package and materials, taking the prospect of further growth in the number of this kind of business establishments in Poland into consideration. Additionally, the products which have been sold loose so far, to which plastic bags were enough, are now packed in unit packages to facilitate sale. It concerns e.g. pork-butcher’s meat, fruits, meat and its preserves.
In accordance with the accepted settlements in law on product payment and recycling level which must be reached by entities that launch the packed products on market, glass packages will not compete with plastic packages for a long time.
The increasing number of packages, mainly single trippers, contributes to arising huge amount of waste, whose utilization (material recycling and recycling with energy recover) has not been solved for years and there is no prospects for changing this condition within the next years. Organizations which deal with this kind of activity can recycle very small part of the number of used packages, society is not encouraged to selective waste collection - we prefer not seeing the problem of waste until disposal field or field for waste burning are planned to be built in the nearest area. Paradoxically, we owe recovering a big part of packaging waste, mainly metal, paper and glass ones, not to enterprises which are especially appointed to this end, but to huge number of people, the most frequently unemployed ones, for whom it became a source of living.
Packages and packaging materials market become more and more monopolized, small companies begin to loose clients, who faced with competition in the trade, need package of very good layout and low price to sell their products, which for many producers seems impossible to reconcile. This situation is not conducive to investing in new machines and devices; competing with big firms with foreign capital becomes more and more difficult. One may think that those enterprises will acquire crucial importance on packaging market. When Poland enters European Union, they do not have to be afraid of competition in the form of packages delivery from countries belonging to EU, as machinery, production capabilities and mastered producing technologies are on high level.
In printing trade, a considerable modernization of machinery can be noticed regardless of printing method. Printing houses are forced to increase the quality of printing. In the presence of a decline in demand on internal market, big firms which will offer printing using different methods will have a chance to develop in next years. It is difficult to expect that small printing firms will join together in order to be up to competition from firms, which can win orders and modernize machinery much easier. Probably, printing service market will be divided, just like it occurs in case of retail trade. Smaller firms will have no chance to develop as the credit is expensive now, and they will get only these orders which will be not accepted by potentates in this trade because of small circulation.
Marketing specialists assume that effective packages promotes product more, which means an increase in demand for high quality printing, although it happens that product is packed in packages with very simple printing, which is characteristic for given sale chain and implies buying good product at lower price to client (the cost of package is a considerable part of the price of offered product).
Printing materials of best firms are available on Polish market, which in the presence of constant machinery modernizing allows achieving printing on good level. The quality of printing plates has crucial importance for ensuring high quality printing and it seems logical that specialized firms will process them (when a big number of plates is processed, buying best quality materials and equipment is more profitable).
A considerable export of packaging materials remains onto Eastern European markets and if tax charges of Polish firms become smaller, this will allow them to compete with Western European firms effectively on this market. In accordance with the settlements of laws implemented recently, packaging materials marking became essential in order to identify material e.g. thermoshrink foil, expansible foil. The simplest and the most effective method of marking is printing and this fact will cause an increase in demand for this service.
Prof. dr Hieronim Kubera
The Poznań University of Economics,
Institute of Printing, Warsaw University of Technology
Bogdan Zdanowski
Research and Development Center
for Graphic Arts Industry in Warsaw
|
|
|
|
